Mensen, dit is echt een aanrader! Het boek dat Evelien van Veen schreef heeft als ondertitel ‘Verhalen over verlies en veerkracht’. Deze ondertitel onderstreept het evenwicht in het boek: het zijn niet alleen verhalen over verlies en rouw, maar ook over de worsteling om weer een nieuw ritme te vinden en om, mét behoud van de pijn en het verdriet, het levensplezier terug te veroveren. Bij vrijwel alle mensen die hun verhaal aan Evelien hebben verteld lukt dat, op heel verschillende manieren, ook heel goed. Dat is troostend om te lezen. Maar inderdaad: het kost maanden en jaren.
Ik vind het een –in alle opzichten- rijk boek. Misschien schiet mijn fantasie tekort, maar in de verhalen komen, denk ik, alle denkbare soorten van verlies (ziekte, dementie, euthanasie, ongeluk, zelfdoding, moord, stilgeboorten) en alle vormen van verlies (onverwacht, na een lang ziekbed, verschillende leeftijden) in alle mogelijke relaties (kind, ouder, partner, zus, broer, vriendin/vriend, familielid) naar voren. De kans is dus levensgroot dat iedereen er een herkenbaar verhaal in aan zal treffen.
Wat het boek ook rijk maakt is, de beschrijving van het hele palet van ongemakken dat verlies en rouw oplevert voor de omgeving van de nabestaanden: de mislukte pogingen tot troost, de niet-passende adviezen en het uit de weg gaan van degene die rouwt. Een aansprekend voorbeeld hoe een nabestaande het ongemak van collega’s probeert te verminderen is het schrijven van zijn gebruiksaanwijzing in die moeilijke tijd na het verlies van zijn jonge vrouw: ‘heb je me in de afgelopen jaar minder dan vijf keer gesproken; dan hoef je niets te zeggen. Zie je me in tranen, laat het zijn, én kom me vooral niet vertellen wat jij hebt meegemaakt – wat moet ik met een zwager van drieëntachtig die ook gestorven is!’
De ontreddering die toeslaat na het verlies van een dierbare komt in alle verhalen treffend naar voren. Het verlies van een maatje, het verlies van een geliefd familielid, het ongelooflijke verlies van een kind, het verlies van een vriendin/vriend waarmee je altijd alles deelde. Zoals Manu Keirse in het eveneens voedende voorwoord schrijft: “In het gemis lijkt het soms alsof de hele wereld is ontvolkt. Je kunt je eenzaam voelen, ook al ben je omringd door heel wat mensen. (..) Opeens is alles anders. Vrienden proberen je mogelijk weer terug het leven in te trekken, maar je hebt het gevoel vast te zitten in een eindeloos moeras’.
Herkenbaar voor veel mensen is waarschijnlijk ook het-niet-kunnen-huilen totdat iemand iets heel troostrijks doet: een politieagent die zes maanden na de zelfdoding van een zoon aan de moeder vraagt: ‘vertel eens, wat was Bennie eigenlijk voor jongen?’, of de middelbare school die bij de diploma-uitreiking, waar een overleden puber bij had moeten zijn, hele passende aandacht besteedde aan de overleden jongen. Of de man van het crematorium die, bij het ophalen van het stilgeboren kind, tegen de moeder zei: ‘Bent u de moeder van Max?’; niemand had me nog zo genoemd en het raakte me ontzettend,’ schrijft ze.
Zo zijn er vele indringende verhalen te vinden in dit boek: indringend wat betreft verdriet, wanhoop, hoop én troost. Waar je ook naar op zoek bent: dit boek is een aanrader.
Harry Slegh

